پنجشنبه / ۲۳ مهر / ۱۴۰۵ Thursday / 15 October / 2026
×
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با تأکید بر نقش حافظ در تحول غزل فارسی، گفت: «حافظ زبان فارسی را به نغمه تبدیل کرد» و با پیوند استحکام واژگانی، لطافت، تصویرپردازی و شور حماسی، افق تازه‌ای در شعر فارسی گشود و به گسترش و تعمیق حوزه نفوذ این زبان در ایران فرهنگی کمک کرد.
حافظ زبان فارسی را به نغمه تبدیل کرد؛ روایت وزیر فرهنگ از تحول غزل فارسی

به گزارش آونگ پرس،  سیدعباس صالحی در آیین گرامیداشت یادروز حافظ در شیراز، با اشاره به ویژگی‌های موسیقایی و ادبی شعر این شاعر، حافظ را از چهره‌های اثرگذار در تحول غزل فارسی دانست و گفت: شعر حافظ از همان ابتدا با دو ویژگی غزل و موسیقی شناخته می‌شد؛ چراکه موسیقی در شعر او حضوری جدی دارد.

او با بیان اینکه تبدیل زبان به نغمه و نوا هنری دشوار است، اظهار کرد: «با حافظ این کار را کرد؛ زبان شد نغمه، زبان شد نوا.» به گفته صالحی، بررسی چگونگی تبدیل زبان فارسی به نغمه‌ای در شعر حافظ، از موضوعاتی است که ظرفیت پژوهش گسترده‌تری دارد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به دیدگاه‌های محمدرضا شفیعی کدکنی درباره انواع موسیقی در شعر، به نقش موسیقی معنوی در کنار موسیقی بیرونی اشاره کرد و گفت ترکیب این دو می‌تواند بر تأثیرگذاری موسیقایی شعر بیفزاید.

او برای توضیح این ویژگی، به بیتی از حافظ اشاره کرد:

«سرو کمان من چرا میل چمن نمی‌کند همدم گل نمی‌شود یاد سمن نمی‌کند»

صالحی با اشاره به وزن و ترکیب موسیقایی این غزل، توضیح داد که هماهنگی وزن، موسیقی بیرونی و موسیقی معنوی می‌تواند فضایی طرب‌انگیز ایجاد کند؛ ظرفیتی که در بررسی ویژگی‌های موسیقایی شعر حافظ اهمیت دارد.

او در ادامه با اشاره به تحولاتی که حافظ در غزل فارسی ایجاد کرد، به سخنان رهبر شهید در کنگره حافظ در آبان ۱۳۶۷ پرداخت و گفت در آن سخنرانی، ویژگی‌هایی از شعر حافظ مطرح شده بود که این شاعر را در جایگاهی متمایز از غزل‌سرایان پیش از خود قرار می‌دهد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با یادکرد از علاقه رهبر شهید به حافظ و جایگاه این شاعر در نگاه او، گفت می‌خواهد در بررسی ویژگی‌های غزل حافظ از همان دیدگاه‌ها بهره بگیرد.

استحکام واژگان در کنار لطافت

صالحی با اشاره به تفاوت زبان قصیده و غزل در شعر فارسی اظهار کرد: قصیده معمولاً از واژگانی مستحکم و فخیم برخوردار بود، درحالی‌که غزل غالباً از چنین استحکامی در واژگان برخوردار نبود.

او با اشاره به رواج‌نیافتن برخی قصیده‌های دارای محتوای غزلی به دلیل فخامت واژگان آن‌ها، گفت: حافظ این مرز را تغییر داد و در غزل‌های خود، واژگان فخیم را با لطافت همراه کرد.

به گفته صالحی، «واژگان غزلیات حافظ فخیم‌اند، در عین لطافت» و این ترکیب، از ویژگی‌هایی است که حافظ با آن دریچه تازه‌ای در شعر فارسی گشود.

تصویرپردازی و شور حماسی در غزل حافظ

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه به تفاوت ظرفیت تصویرپردازی در قالب‌های شعری اشاره کرد و گفت: در مثنوی، به دلیل نوع وزن و امکان ادامه‌دادن روایت، زمینه گسترده‌تری برای تصویرآفرینی وجود دارد؛ ویژگی‌ای که در آثاری مانند مثنوی مولوی و خمسه نظامی دیده می‌شود.

او افزود: حافظ توانست تصویرپردازی را در قالب غزل نیز به سطحی برجسته برساند؛ قابلیتی که در برخی غزل‌های پیش از او کمتر دیده می‌شد.

صالحی برای نمونه به این بیت حافظ اشاره کرد:

«دوش دیدم که ملائک در میخانه زدند گل آدم بسرشتند و به پیمانه زدند»

او این تصویرپردازی را نمونه‌ای از توانایی حافظ در نزدیک‌کردن مفاهیم انتزاعی به ذهن مخاطب دانست و در ادامه به ویژگی دیگری از شعر این شاعر پرداخت: ایجاد شور و حرکت در غزل.

به گفته صالحی، غزل در بسیاری از موارد با سکون و آرامش همراه بوده است، اما حافظ توانست ظرفیت شورآفرینی و برانگیختن مخاطب را نیز به این قالب وارد کند و آن را به ابزاری برای بیان مفاهیم حماسی تبدیل کند.

او تأکید کرد که حافظ از این منظر، زبان فارسی را به سطح تازه‌ای از توانایی رساند و قابلیت‌های کمتر آشکارشده آن را در قالب غزل نشان داد.

حافظ و گسترش حوزه نفوذ زبان فارسی

صالحی در بخش دیگری از سخنان خود، گسترش زبان فارسی را از مهم‌ترین وجوه اثرگذاری حافظ دانست و گفت: «مدعی‌ام حق حافظ بر زبان فارسی، گسترش زبان فارسی است.»

او با اشاره به گسترش تاریخی زبان فارسی در مناطق مختلف، از ترکستان و آناتولی تا شبه‌قاره، اظهار کرد: نفوذ این زبان پیش از حافظ نیز وجود داشت، اما حافظ به گسترش آن عمق بیشتری بخشید و بر جایگاه زبان فارسی در گستره ایران فرهنگی افزود.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه ردپای زبان و فرهنگ فارسی را در بخش‌های مختلف این حوزه تمدنی می‌توان مشاهده کرد، گفت بررسی نقش حافظ در این گسترش، موضوعی گسترده است که ابعاد مختلفی از تاریخ و فرهنگ منطقه را دربرمی‌گیرد.

او در پایان با اشاره به جایگاه تاریخی زبان فارسی، میراث دینی و عناصر حماسی در فرهنگ ایران اظهار کرد: این ظرفیت‌ها پشتوانه ملت ایران هستند و در برابر تهدیدها و مطامع دشمنان نقش‌آفرینی می‌کنند.

صالحی ابراز امیدواری کرد به برکت روح حافظ، ایران و جهان به سوی جهانی آمیخته با عدالت، آزادی و صلح حرکت کنند؛ جهانی که به گفته او، با آرمان‌های حافظ نیز هم‌خوانی دارد.

در پایان این آیین، از خانواده خلبان شهید مجید کاظمی از خلبانان شهید پایگاه هوایی دوران و همچنین به پاس نیم‌قرن فعالیت فرهنگی و ادبی داریوش نویدگویی و همچنین از فروغ هاشمی، فرماندار اوز، به پاس نقش این شهرستان در حفظ عنوان پایتخت کتاب ایران، تقدیر شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *